| تحلیل تطبیقی مکاتب اخلاقی اسلامی و نظریه دلبستگی: نقش دلبستگی الهی در کاهش اضطراب وجودی |
| کد مقاله : 1000-QURANPSY (R2) |
| نویسندگان |
|
محسن تقی زاده * کارشناس علمی،سطح۳حوزوی،فقه و اصول،حوزه علمیه خراسان،ایران، مشهد
حوزه علمیه امام خمینی ره |
| چکیده مقاله |
| اضطراب وجودی یکی از بنیادیترین چالشهای روانشناختی انسان معاصر است و روانشناسی وجودی آن را پیامد مواجهه آگاهانه با مرگ، آزادی، تنهایی و بیمعنایی میداند (Yalom, 1980, p. 102). در مقابل، سنت اخلاق اسلامی بر «دلبستگی الهی» بهمثابه بنیان آرامش، اعتماد و طمأنینه تأکید میکند. هدف پژوهش حاضر تحلیل تطبیقی میان مکاتب اخلاقی اسلامی و نظریه دلبستگی برای تبیین نقش دلبستگی الهی در کاهش اضطراب وجودی است. این پژوهش با روش تحلیلی–استنباطی و تحلیل محتوای کیفی هدایتشده انجام شده و منابع آن شامل قرآن، تفاسیر معتبر، آثار اخلاقی کلاسیک و معاصر و ادبیات علمی نظریه دلبستگی است. یافتهها نشان میدهد که آموزههای اخلاقی اسلامی سازوکاری ساختاری برای شکلدهی دلبستگی ایمن به خداوند ارائه میکنند که شامل احساس معیت، ربوبیت مطمئن، محبت غیرمشروط الهی، و امکان پناهجویی وجودی است؛ اموری که با مؤلفههای دلبستگی ایمن در نظریه بالبی (Bowlby, 1969) و مدل بزرگسالان شِیوِر و میکولینسر (Mikulincer & Shaver, 2016) قابل مقایسهاند. همچنین تحلیل آیات کلیدی نظیر «أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» (رعد/۲۸) و متون اخلاقی همچون «جامعالسعادات» نشان میدهد که دلبستگی الهی بهصورت مستقیم سطح اضطراب وجودی را از طریق سازوکارهای معنابخشی، اتکای وجودی و تنظیم هیجان معنوی کاهش میدهد. نوآوری پژوهش در ارائه «مدل اسلامی دلبستگی الهی (IADA)» است که بستر نظری تلفیقی میان الهیات اخلاقی و روانشناسی معاصر فراهم میآورد. این نتایج میتواند چارچوبی تازه برای مداخلات معنوی و تربیت اخلاقی ارائه کند. |
| کلیدواژه ها |
| دلبستگی الهی؛ اضطراب وجودی؛ اخلاق اسلامی؛ نظریه دلبستگی؛ روانشناسی دین |
| وضعیت: پذیرفته شده |
