| مفهومشناسی صبردر قرآن کریم و نقش آن در مدل روانشناسی مقاومت اسلامی: تحلیل محتوای سورههای بقره و آلعمران |
| کد مقاله : 1018-QURANPSY |
| نویسندگان |
|
محمد علی نظری * هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان |
| چکیده مقاله |
| مفهوم «صبر» از بنیادیترین مفاهیم اخلاقی ـ روانشناختی قرآن کریم است که در مواجهه با بحرانها، فشارهای روانی و چالشهای فردی و اجتماعی نقشی محوری دارد. با وجود توجه روانشناسی معاصر به تابآوری و مقاومت روانی، خلاء جدیای در تبیین الگوی بومیِ مقاومت مبتنی بر آموزههای قرآنی، بهویژه با تمرکز بر «صبر»، مشاهده میشود. این پژوهش در پی آن است که با مفهومشناسی دقیق صبر در قرآن، زمینه نظری لازم برای طراحی مدل روانشناسی مقاومت اسلامی را فراهم کند. هدف اصلی، استخراج مؤلفهها، کارکردها و سطوح معنایی صبر در سورههای بقره و آلعمران و تحلیل نقش آن در شکلدهی به مقاومت روانشناختی از منظر قرآن است. روش پژوهش، کیفی و از نوع تحلیل محتوای تفسیری است که با مراجعه به آیات مرتبط با صبر در این دو سوره و بهرهگیری از تفاسیر معتبر شیعه و اهل سنت انجام شده است. یافتهها نشان میدهد صبر در قرآن صرفاً یک فضیلت اخلاقی انفعالی نیست، بلکه سازهای پویا و چندبعدی است شامل مؤلفههایی چون پایداری شناختی، تنظیم هیجانی، معنابخشی به رنج، توکل فعال و جهتگیری الهی. در سوره بقره، صبر بیشتر در بستر ابتلاءها و فشارهای اجتماعی و ایمانی تبیین شده، در حالی که در سوره آلعمران با مفاهیمی چون جهاد، ثبات قدم و مقاومت جمعی پیوند میخورد. نتیجهگیری پژوهش حاکی از آن است که مفهوم قرآنی صبر میتواند هسته مرکزی یک مدل روانشناسی مقاومت اسلامی باشد و مبنایی نظری برای مداخلات روانشناختی، مشاورهای و تربیتی مبتنی بر قرآن فراهم آورد. |
| کلیدواژه ها |
| صبر، روانشناسی مقاومت، قرآن کریم، سوره بقره، سوره آلعمران |
| وضعیت: پذیرفته شده |
