| درآمدی بر تبیین سازوکارهای بازدارندگی روانی در آیاتالاحکام کیفری؛ مطالعه میان رشته ای |
| کد مقاله : 1152-QURANPSY (R1) |
| نویسندگان |
|
حجت عزیزالهی * دانشگاه یزد |
| چکیده مقاله |
| یکی از پرسشهایبنیادین در فلسفه حقوقکیفری، چگونگی تأثیرگذاری مجازاتها بر رفتار انسان و سازوکارهای ایجاد بازدارندگی در نظامهایجزایی است. نظامکیفریاسلام با اتکا به قرآنکریم، رویکردی متمایز به این مسئله دارد که تاکنون کمتر از منظر میانرشتهای و با بهرهگیری از یافتههایروانشناسی و جرمشناسیمدرن مورد واکاوی قرار گرفته است. این پژوهش با هدف تحلیل میانرشتهای سازوکارهای بازدارندگی روانی در آیاتالاحکام کیفری قرآنکریم انجام شده است. ضرورت پژوهش از یک سو به دلیل خلأ مطالعاتی در تحلیلروانشناختی آیات کیفری و از سوی دیگر، نیاز جوامعاسلامی به الگوییبومی برای پیشگیری از جرم ناشیمیشود. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهرهگیری از منابع معتبر تفسیری، فقهی و روایی و نیز نظریههای روانشناسی و جرمشناسیمعاصر انجامگرفتهاست. یافتههای پژوهش نشان میدهد که قرآنکریم با طراحی شبکهای منسجم، یازده مکانیسماصلیبازدارندگی را در آیاتکیفری به کار گرفتهاست: ترسبازدارنده مبتنی بر قطعیتمجازات، شرمساریسازنده از طریق اجرای علنی حدود، ترمیمروانی بزهدیده، هشدار به وجدان، تزکیه و تطهیر روان مجرم، پیشگیری از خودویرانگری، تعادلبخشی میان ترسو امید، تقویت احساسعدالتو امنیتروانی، عبرتآموزی، تثبیت ارزشهای اخلاقی در ضمیر ناخودآگاه، و بهرهگیری از نظام پاداش و تنبیه. همچنین تأکید قرآن بر جنبه اعلامی مجازاتها و عناصر سرعت و قطعیت در اجرای مجازاتها، با نظریههایجرمشناسان و نیز مطالعات تجربی معاصر همخوانی کامل دارد. نوآوری پژوهش در رویکرد میانرشتهای، شناسایی و طبقهبندینظاممند سازوکارهای-بازدارندگی، و تطبیق یافتههایقرآنی با نظریههاینوینروانشناسیو جرمشناسی است. نتایج پژوهش نشانمیدهد که الگویقرآنی بازدارندگی با تأکید همزمان بر ابعاد فردی و اجتماعی، توجه به نیازهایروانی بزهدیده و بزهکار، و پیوند مجازاتهایدنیوی با باورهایاخروی، ظرفیتبالایی برای طراحی راهبردهای مؤثر پیشگیری از جرم در جوامعاسلامی دارد. |
| کلیدواژه ها |
| آیاتالاحکام کیفری، بازدارندگی روانی، روانشناسی جنایی، جرمشناسی، قطعیت مجازات، آگاهی عمومی، قرآن کریم. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
