واکاوی نظری نقش فرزندپروری اسلامی در تقویت تاب‌آوری نوجوانان: تحلیلی بر پایه آموزه‌های قرآن و روانشناسی اسلامی
کد مقاله : 1153-QURANPSY (R1)
نویسندگان
زکیه نجاریان *1، زهرا میرشفیعی2
1استادیار دانشگاه معارف قرآن و عترت
2استادیار دانشگاه معارف قران و عترت
چکیده مقاله
کیفیت فرزندپروری از جمله مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده در رشد روانی، اجتماعی و معنوی کودکان و نوجوانان است. هدف پژوهش حاضر، واکاوی نظری نقش فرزندپروری اسلامی در تقویت تاب‌آوری با تأکید بر آموزه‌های قرآن و دیدگاه‌های روان‌شناسی اسلامی است. این پژوهش از نوع مطالعات مروری- نظری و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. در این راستا منابع مرتبط در دو حوزه اصلیِ فرزندپروری اسلامی و تاب‌آوری از منظر اسلام و روان‌شناسی اسلامی مورد مطالعه قرار گرفت. منابع مورد استفاده شامل قرآن کریم، تفاسیر معتبر، متون حدیثی، آثار کلاسیک تربیت اسلامی و همچنین پژوهش‌های معاصر داخلی و خارجی در حوزه روان‌شناسی اسلامی، فرزندپروری و تاب‌آوری بود. یافته‌ها نشان داد فرزندپروریِ اسلامی نظامی یکپارچه، هدفمند و مرحله‌محور، مبتنی بر جهان‌بینی توحیدی است که مؤلفه‌های محوری آن عبارت‌اند از: ۱. تلفیق محبت و اقتدار منطقی (بر اساس دو اصل احسان و عدل)۲. پرورش تدریجی متناسب با مراحل رشد 3. تربیت توأمان ابعاد روحانی، اخلاقی، عقلانی و روانی-جسمانی و ۴. بهره‌گیری از انواع راهبردهای تربیتی؛ اسوه‌پردازی، پندگویی، تمرین و تکرار عادت‌ساز و چشم‌پوشی آگاهانه. همچنین، تاب‌آوری اسلامی نیز به‌مثابه فرآیندی پویا و چند بعدی تبیین می‌شود که مؤلفه‌های اصلی آن شامل صبر، توکل، شکر، توسل و حمایت اجتماعی هویت‌بخش است. تحلیل مبانی نظری نشان می‌دهد که میان مؤلفه‌های فرزندپروری اسلامی و ابعاد تاب‌آوری، هم‌پوشانی و هم‌افزایی معناداری وجود دارد.فرزندپروری اسلامی با ایجاد دلبستگی ایمن، تقویت تنظیم هیجانی در بستر معنا، و پرورش نگرش توحیدی به رنج‌ها و چالش‌ها، بستر اصلی شکل‌گیری تاب‌آوری را در فرزندان فراهم می‌آورد.
کلیدواژه ها
فرزندپروری اسلامی، تاب‌آوری، نوجوانان، قرآن، روان‌شناسی اسلامی.
وضعیت: پذیرفته شده مشروط برای ارائه به صورت پوستر