| تحلیل تربیتی ـ شناختیِ احکام قرآنی: مطالعۀ موردی حکم حجاب و مقایسه با رویکرد غربی |
| کد مقاله : 1158-QURANPSY (R2) |
| نویسندگان |
|
آسیه ذوعلم * استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران |
| چکیده مقاله |
| تحلیل تربیتی ـ شناختی احکام قرآنی نشان می‌دهد که بیان احکام الهی صرفاً ابلاغ دستور نیست، بلکه با فرایندهای شناختی و عاطفی مؤثر بر پذیرش مخاطب همراه است. پژوهش حاضر با بررسی نحوه بیان حکم حجاب در سوره‌های احزاب و نور، به تحلیل زمینه‌های شناختی تشریع این حکم بر پایه نظریۀ طرحواره و ارزیابی شناختی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که قرآن زمینه پذیرش حجاب را از طریق شکل‌دهی طرحواره‌ای مبتنی بر تقوا، عفت، حیا، پوشش، طهارت و پرهیز از خودنمایی در سوره‌های مکی آغاز کرده و در سوره‌های احزاب و نور با تأکید بر مرجعیت و اطاعت از پیامبر(ص) و اهمیت خانواده، آن را بسط و غنی می‌سازد. همچنین در تبیین فلسفه حکم، با فعال‌سازی طرحواره‌های پیشین و بسط با مؤلفۀ دوری از آزار، زمینه شناختی پذیرش حکم را فراهم می‌کند. بهره‌گیری از راهبردهایی همچون تشریف حکم، آغاز خطاب از مردان و تأکید بر رحمت الهی نیز، از طریق جهت‌دهی به ارزیابی شناختی، بار عاطفی مثبتی برای پذیرش حکم ایجاد می‌کند. همچنین، چالش‌های معاصر در ادراک و پذیرش حجاب را می‌توان ناشی از تفاوت در طرحواره‌های شناختی دانست؛ به‌گونه‌ای که بر خلاف نظام ارزشی قرآن، حجاب در چارچوب طرحواره‌ای آزادی‌محور، به‌مثابه محدودیت آزادی فردی و در نتیجه ضدارزش تفسیر می‌شود. |
| کلیدواژه ها |
| حجاب، روانشناسی شناختی، نظریۀ طرحواره، ارزیابی شناختی، پذیرش احکام، سوره‌های احزاب و نور |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر |
