| مدلسازی مفهومی روانشناسی اسلامی قرآنمحور با رویکرد بینرشتهای: مبنایی برای بازتعریف سلامت روان و توسعه الگوهای مشاورهای در دانش آینده |
| کد مقاله : 1180-QURANPSY |
| نویسندگان |
|
سعیده عبدالهی *، فائزه میرعلی، سیدمحمدرضا قائم محمدی ندارم |
| چکیده مقاله |
| تحولات شتابان علمی و گسترش بحرانهای روانی در جوامع معاصر، ضرورت بازاندیشی در مبانی نظری سلامت روان را برجسته ساخته است. روانشناسی رایج، با وجود دستاوردهای تجربی ارزشمند، در تبیین ابعاد معنوی و غایتمدار وجود انسان با محدودیتهایی مواجه است. در این میان، روانشناسی اسلامیِ قرآنمحور میتواند با ارائه تصویری جامع از انسان، افقی نو برای بازتعریف سلامت روان بگشاید. قرآن کریم در تبیین ساحت درونی انسان میفرماید: «قَدْ أَفْلَحَ مَن زَکَّاهَا» (شمس: ۹)؛ «بهراستی رستگار شد آنکس که نفس خود را تزکیه کرد»، که بیانگر پیوند بنیادین سلامت و تزکیه در نگرش قرآنی است. هدف این پژوهش، مدلسازی مفهومی روانشناسی اسلامی قرآنمحور با رویکردی بینرشتهای و تبیین ظرفیت آن در بازتعریف سلامت روان است. پژوهش حاضر از نوع بنیادی و نظری–تحلیلی بوده و با استفاده از تحلیل مضمون مفاهیم کلیدی قرآن، از جمله نفس، فطرت و تزکیه، و تطبیق آن با رویکردهای روانشناسی معاصر و یافتههای علوم شناختی انجام شده است. یافتهها نشان میدهد سلامت روان در چارچوب اسلامی مفهومی چندبعدی است که بر هماهنگی شناختی، هیجانی، رفتاری و معنوی استوار است. در مدل پیشنهادی، «فطرت» بهعنوان زیرساخت گرایشهای سالم، «تزکیه» بهمثابه فرایند تحول درونی و «ذکر و توکل» بهعنوان سازوکارهای تنظیم هیجانی معرفی میشوند. این چارچوب میتواند پلی میان الهیات، روانشناسی و علوم شناختی ایجاد کرده و زمینه طراحی الگوهای نوین مشاوره قرآنمحور و تولید دانش بومی در حوزه سلامت روان را فراهم سازد. |
| کلیدواژه ها |
| روانشناسی اسلامی، قرآنمحور، سلامت روان، رویکرد بینرشتهای، مدل مفهومی |
| وضعیت: پذیرفته شده مشروط برای ارائه شفاهی |
