| مدل تحولی خودتنظیمی شناختی ـ معنوی در قرآن کریم و مقایسۀ آن با نظریههای معاصر خودتنظیمی شناختی در روانشناسی |
| کد مقاله : 1268-QURANPSY |
| نویسندگان |
|
زهرا جیحونیان *1، منصوره السادات خاتمی2، شهریار غریب زاده3 1کارشناسی ارشد پژوهشکده مغز وشناخت دانشگاه شهید بهشتی 2استادیار پژوهشکدۀ مطالعات بینرشتهای قرآن، دانشگاه شهید بهشتی 3دانشیار پژوهشکدۀ مغز و شناخت، دانشگاه شهید بهشتی) |
| چکیده مقاله |
| چکیده خودتنظیمی بهعنوان یکی از سازههای بنیادین روانشناسی، نقشی اساسی در رشد شناختی، هیجانی، اخلاقی و سلامت روان دارد. بااینحال، بسیاری از نظریههای روانشناختی آن را در سطحی شناختی ـ رفتاری تحلیل کرده و کمتر به ابعاد معنوی و غایی آن پرداختهاند. در مقابل، قرآن کریم تصویری معنامحور و تحولی از رشد انسان ارائه میدهد که در آن، خودتنظیمی فرایندی شناختی ـ معنوی و اخلاقمدار تلقی میشود. این پژوهش با رویکردی کیفی و بینرشتهای میکوشد با بازخوانی مفاهیم انسانشناختی قرآن، مدلی مفهومی از تحول خودتنظیمی شناختی ـ معنوی استخراج کرده و آن را با نظریههای روانشناختی در حوزههای خودتنظیمی، کارکردهای اجرایی و فراشناخت مقایسه کند. برای این منظور، مفاهیمی چون تذکر، تدبر، نهی نفس از هوا، محاسبه نفس، تزکیه و نفس مطمئنه بهصورت تحولی بررسی و با سازههای متناظر روانشناختی تطبیق داده شدند. یافتهها نشان میدهد مدلی پنجمرحلهای از تحول خودتنظیمی قابل استخراج است که شامل بیداری خودآگاهی، تنظیم توجه، مهار انگیزشهای آنی، پایش و اصلاح فراشناختی و یکپارچگی شخصیت است. این مراحل با مؤلفههای اصلی خودتنظیمی در روانشناسی معاصر همپوشی دارند، اما از نظر غایت بهسوی تزکیه و طمأنینه پایدار جهت مییابند. در نتیجه، الگوی قرآنی ضمن توان گفتوگو با نظریههای علمی، افق معنایی ژرفتری برای فهم و پرورش خودتنظیمی انسان فراهم میسازد و میتواند پایهای برای پژوهشهای تجربی و مداخلات تربیتی و روانشناختی باشد. |
| کلیدواژه ها |
| قران کریم _ خود تنظیمی شناختی، معنوی _ کارکرد های اجرایی _ فرا شناخت _ تزکیه نفس |
| وضعیت: پذیرفته شده |
