| تحلیل مفهومی ـ تفسیری «شاکله» در قرآن کریم و دلالتهای آن در روانشناسی شخصیت اسلامی |
| کد مقاله : 1397-QURANPSY |
| نویسندگان |
|
محمدحسن دانش * استاد حوزه علمیه قم |
| چکیده مقاله |
| شخصیت از مفاهیم بنیادین روانشناسی است و به الگوهای نسبتاً پایدار اندیشه، هیجان و رفتار اطلاق میشود که موجب تمایز افراد از یکدیگر است (شولتز و شولتز، ۱۳۹۶؛ فیست و فیست، ۱۳۹۸). در رویکرد اسلامی، بازخوانی مفاهیم قرآنی نظیر «شاکله» در آیه ۸۴ سوره اسراء، زمینهای غنی برای نظریهپردازی فراهم میآورد. این پژوهش با هدف تحلیل مفهومی و تفسیری شاکله و تبیین دلالتهای آن در روانشناسی شخصیت اسلامی، به روش توصیفی-تحلیلی و کتابخانهای انجام شده است. بررسی منابع لغوی و تفسیری نشان میدهد که شاکله در معانیای چون طریقه، نیت، خلق، سجیه و ساختار درونی به کار رفته است (راغب اصفهانی، ۱۴۱۲ق؛ ابنمنظور، ۱۴۱۴ق؛ طباطبایی، ۱۳۹۰؛ طبرسی، ۱۳۷۲). یافتههای پژوهش نشان میدهد که شاکله، بیانگر نوعی ساختار درونی، جهتدهنده و نسبتاً پایدار است که رفتار انسان بر پایه آن شکل میگیرد. اگرچه شاکله با مفهوم شخصیت در روانشناسی جدید همپوشانی دارد، اما تمایز اصلی آن در جهتگیری ارزشی و پیوند عمیق با ساختار وجودی انسان و مسئولیت اخلاقی است. همچنین، یافتهها مؤید آن است که شاکله در نگاه قرآنی امری کاملاً جبری نیست، بلکه در پرتو ایمان، اراده، تربیت، تزکیه و عمل صالح، قابلیت تحول و اصلاح دارد. بر این اساس، مفهوم شاکله میتواند بهعنوان سازهای بنیادین در تبیین شخصیت اسلامی و توسعه روانشناسی، بهویژه در حوزههای مشاوره تربیتی و درمانی، نقشی کلیدی ایفا کند. این مفهوم پیوند میان ساختار وجودی و کنش انسانی را به گونهای تبیین میکند که ضمن پذیرش ثبات نسبی، بر اختیار و پویایی در مسیر کمال تأکید میورزد. |
| کلیدواژه ها |
| شاکله، قرآن کریم، روانشناسی اسلامی، روانشناسی شخصیت، شخصیت اسلامی، منش، رفتار |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
