| الگوی قرآنی مدیریت اضطراب و فشار روانی در شرایط بحران؛مطالعه‌ای میان‌رشته‌ای در روانشناسی اسلامی و آموزه‌های قرآن کریم |
| کد مقاله : 1445-QURANPSY (R1) |
| نویسندگان |
|
محسن تقی زاده * مسئول علمی حوزه علمیه امام خمینی ره،سطح۳حوزوی،فقه و اصول،حوزه علمیه خراسان،ایران، مشهد |
| چکیده مقاله |
| پژوهش حاضر با هدف کشف و تدوین الگوی جامع مدیریت اضطراب و فشار روانی در شرایط بحران بر اساس آموزه‌های قرآن کریم انجام شده است. رویکرد این مطالعه، میان‌رشته‌ای و با روش تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار بوده و با مراجعه به متن قرآن و تفاسیر معاصر و کلاسیک (از جمله المیزان، مجمع البیان، فی ظلال القرآن و التحریر و التنویر) صورت پذیرفته است. در این راستا، تمامی آیات مرتبط با مفاهیمی چون خوف، حزن، اطمینان قلبی، سکینه، توکل، صبر و ذکر، به عنوان کلیدواژه‌های اصلی پژوهش، شناسایی و با رویکرد تفسیری-اجتهادی، کدگذاری و تحلیل گردید. یافته‌ها نشان داد که الگوی قرآنی مدیریت اضطراب، فراتر از راهکارهای سطحی و مهارت‌های رفتاری صرف، بر سه سطح شناختی، رفتاری و عاطفی-معنوی تأکید داشته و هسته مرکزی آن را «توکل به خداوند» و «ذکر الهی» تشکیل می‌دهد. این الگو، با ایجاد نظام معنایی جدید در فرد، منبع کنترل را از درون‌دادهای بیرونی به سمت ارتباطی پویا با منبع نامحدود قدرت تغییر می‌دهد. مقایسه این الگو با رویکردهای رایج روان‌درمانگری نشان می‌دهد که آموزه‌های قرآنی، علاوه بر پوشش مؤلفه‌های شناختی و رفتاری، به بُعد متعالی وجود انسان پرداخته و راهکاری اصیل و پایدار برای مواجهه با بحران‌های روانی ارائه می‌دهد. نوآوری پژوهش در ارائه یک مدل مفهومی یکپارچه و بومی مبتنی بر قرآن است که می‌تواند به عنوان مبنا برای تدوین پروتکل‌های درمانی اسلامی و افزایش تاب‌آوری جامعه مؤمن به کار گرفته شود. |
| کلیدواژه ها |
| اضطراب، فشار روانی، بحران، قرآن کریم، روانشناسی اسلامی، توکل، ذکر. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
