| رشد و تحول معنوی انسان از منظر قرآن کریم و روان شناسی اسلامی |
| کد مقاله : 1458-QURANPSY (R1) |
| نویسندگان |
|
مسعود حدادی کهنموئی *1، ابوالفضل کلب خانی2 1معاون پژوهش مدرسه علمیه امام خمینی(ره) شهرستان خوی 2بلوار چمران- کوچه شهید فتحعلیزاده- پلاک 5 |
| چکیده مقاله |
| پژوهش حاضر با هدف واکاوی رشد و تحول معنوی انسان از منظر قرآن کریم و تبیین چگونگی تعامل آن با مبانی روانشناسی اسلامی انجام شده است. مسئله اصلی آن است که آیا مدل رشد قرآنی و مدل روانشناسی اسلامی دو مسیر موازی و ناهمگون‌اند یا در یک نظام واحد یکدیگر را تکمیل می‌کنند. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و از نوع تحلیل محتوای کیفی است و جامعه متنی آن را آیات قرآنی مرتبط با رشد، تزکیه، فلاح، فطرت و مراتب نفس، همراه با تفاسیر معتبر و آثار روانشناسی اسلامی تشکیل می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که رشد معنوی در قرآن فرآیندی فطرت‌محور، اختیاری و غایت‌مند است که از «فطرت الهی» آغاز و با «تزکیه» و «مجاهدت» به «نفس مطمئنه» و «قرب الهی» می‌رسد. روانشناسی اسلامی با ترسیم مراتب نفس (امّاره، لوّامه، ملهمه، مطمئنه) و تأکید بر «جهاد اکبر»، همین مسیر را در قالب یک مدل روان‌شناختی بازتولید می‌کند. تفاوت متدولوژیک این دو رویکرد در آن است که قرآن از منظر وحیانی و غایت‌شناسانه به رشد می‌نگرد، در حالی که روانشناسی اسلامی با روشی توصیفی تحلیلی فرآیندهای درونی تحول را تبیین می‌کند. در مقایسه با مدل‌های روانشناسی مدرن (مزلو و اریکسون)، مدل قرآنی اسلامی از سه جهت برتری دارد: غایت‌مندی متعالی (قرب الهی) در برابر خودشکوفایی دنیوی، پیوند ابعاد شناختی، اخلاقی و معنوی، و پیش‌بینی مسیرهای انحراف و بازگشت. نتیجه آنکه تلفیق آموزه‌های قرآنی و روانشناسی اسلامی الگویی جامع، کارآمد و قدسی برای تعالی انسان معاصر ارائه می‌دهد که در آن سلامت دنیوی و سعادت اخروی در «حیات طیبه» به هم پیوند می‌خورند. |
| کلیدواژه ها |
| رشد و تحول معنوی ـ روانشناسی اسلامی ـ رشد فطری ـ تعالی نفس ـ قرآن کریم |
| وضعیت: پذیرفته شده مشروط برای ارائه به صورت پوستر |
