| تحلیل تطبیقی «یأس» و «قنوط» در تفسیر المیزان و روح المعانی و دلالت‌های آن برای پیشگیری از خودکشی از منظر قرآن و حدیث |
| کد مقاله : 1459-QURANPSY |
| نویسندگان |
|
موسی آذرنیوند * عضو هیئت علمی گروه معارف دانشگاه بیرجند |
| چکیده مقاله |
| خودکشی به عنوان بحرانی عمیق انسانی، در متون اسلامی نه صرفا به عنوان حکم فقهی، بلکه به مثابه فرجام فرایندی درونی قابل بازشناسی است. قرآن کریم با به کارگیری دو مفهوم «یاس» و «قنوط»، لایه‌های معنایی ناامیدی را ترسیم می‌کند که حلقه واسط بحران روحی و خودکشی است. مسئله اصلی پژوهش آن است که وجوه تمایز و تشابه این دو مفهوم در تفسیر المیزان و روح المعانی چیست و چه دلالت‌هایی برای طراحی الگوی پیشگیری از خودکشی دارد. هدف مقاله، تحلیل تطبیقی این دو مفهوم و استخراج چارچوب مفهومی بومی برای پیشگیری از خودکشی با تکیه کامل بر قرآن و حدیث است. روش پژوهش، تحلیل محتوای تطبیقی کیفی است که در آن آرای طباطبایی و آلوسی ذیل آیات مرتبط با یاس و قنوط مقایسه و سپس شبکه مفهومی واژگان مقابل آنها در قرآن و روایات استخراج شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد هر دو مفسر قنوط را مرتبه‌ای شدیدتر از یاس می‌دانند و آن را با گمراهی و کفر پیوند می‌دهند؛ با این تفاوت که المیزان بر ریشه‌های معرفتی و توحیدی قنوط تاکید دارد و روح المعانی بر تمایز مفهومی و پیوند آن با مباحث کلامی. همچنین هر دو تفسیر بر اساس آیات قرآن، مسیری تدریجی برای خروج از ناامیدی ارائه می‌کنند که مبتنی بر بازسازی شناختی مفهوم رحمت الهی است. نتیجه‌گیری پژوهش آن است که با تکیه بر این تمایز تفسیری می‌توان مدل پیشگیری قرآنی طراحی کرد که هسته آن جایگزین‌سازی قنوط با رجا است. |
| کلیدواژه ها |
| واژگان کلیدی: یأس، قنوط، خودکشی، المیزان، روح المعانی |
| وضعیت: پذیرفته شده |
