| بازسازی شبکه‌ای مفهومی از زیست مطلوب و مواجهه با ناگواری در قرآن: گفت‌وگویی تطبیقی با چهار رویکرد روان‌شناختی |
| کد مقاله : 1461-QURANPSY (R1) |
| نویسندگان |
|
زهره قادری * پژوهشگر برون‌سازمانی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی |
| چکیده مقاله |
| هدف این پژوهش، بازسازی شبکهٔ مفهومی قرآنی دربارهٔ «زیست مطلوب» و «مواجهه با ناگواری» و بررسی نسبت آن با چهار رویکرد روان‌شناختیِ بهزیستی فاعلی (SWB)، بهزیستی روان‌شناختی (PWB)، لوگوتراپی و رشد پس از سانحه (PTG) است. روش پژوهش، تحلیل مفهومی و بازسازی شبکه‌ای بر اساس آیات و تفاسیر منتخب و مقایسهٔ تطبیقی با ادبیات نظری چهار رویکرد است. شبکهٔ مفهومی قرآنی در چهار سطح بازسازی می‌شود: «افق ارزشی» (حیات طیبه، ایمان و عمل صالح)، «ساختار فاعل» (شاکله، وسع، تکلیف، کنش)، «موقعیت آزمون» (ابتلاء، ضرّ/عسر)، و «مواجههٔ مطلوب» (ذکر، طمأنینه). تحلیل روابط میان این سطوح نشان می‌دهد که زیست مطلوب از وضعیت روانی منفرد آغاز نمی‌شود، بلکه از نسبت میان افق ارزشی، فاعلیت، آزمون و مواجههٔ توحیدی صورت‌بندی می‌گردد. با وجود هم‌پوشانی‌هایی در سطح تجربه و کارکرد، این شبکه را نمی‌توان با هیچ‌یک از سازه‌های روان‌شناختی هم‌ارز گرفت. یافتهٔ اصلی پژوهش آن است که تفاوت قرآن و این رویکردها صرفاً تفاوت در محتوای یک سازه واحد نیست، بلکه تا حدی به تفاوت در سطح تحلیل مربوط می‌شود: رویکردهای روان‌شناختی عمدتاً از وضعیت، کارکرد یا تجربهٔ فرد آغاز می‌کنند، در حالی که شبکهٔ قرآنی از روابطی آغاز می‌کند که فاعل، کنش، افق ارزشی، تکلیف، آزمون و مواجههٔ توحیدی را به یکدیگر متصل می‌کنند. دلالت روش‌شناختی این یافته برای روانشناسی اسلامی آن است که واحد تحلیل مناسب برای مطالعهٔ زیست مطلوب در منابع اسلامی، نه یک سازهٔ منفرد، بلکه رابطهٔ میان مفاهیم است. |
| کلیدواژه ها |
| قرآن، زیست مطلوب، حیات طیبه، بهزیستی روان‌شناختی، روش‌شناسی روانشناسی اسلامی |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر |
