| توبه به‌مثابه بازسازی رابطه‌ای روایت خویشتن: تحلیل تطبیقی ساختار تحول توبه در قرآن کریم و نظریه هویت روایی مک‌آدامز |
| کد مقاله : 1467-QURANPSY |
| نویسندگان |
|
آرش رجبی *1، سیده معصومه طباطبایی2 1دانشگاه امیرکبیر 2دانشگاه امیر کبیر |
| چکیده مقاله |
| توبه در قرآن کریم صرفاً یک حکم فقهی یا حالت عاطفیِ زودگذر نیست، بلکه فرایندی تحول‌بخش است که نسبت انسان با خطا، خویشتن و خدا را بازتنظیم می‌کند. مسئله پژوهش، امکان هم‌سنجی ساختار تحولی توبه در روایت‌های قرآنی با مفهوم «توالی‌های بازیابی» در نظریه هویت روایی مک‌آدامز است. هدف، اثبات همسانی نیست، بلکه شناسایی نقاط همگرایی، افتراق و ظرفیت تبیینی متقابل آنهاست. روش پژوهش، تحلیل روایی ترکیبی (ساختاری بر اساس الگوی لاباو و مضمونی بر اساس چارچوب براون و کلارک) با مقایسه تطبیقیِ کنترل‌شده است. با نمونه‌گیری هدفمند، دو روایت آدم و یونس در سطوح واژگانی، گزاره‌ای و روایی بررسی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد بین ساختار توبه قرآنی و منطق کلی توالی بازیابی همگرایی معناداری وجود دارد: رخداد منفی در هر دو، نقطه آغاز بازسازی معناست، نه پایان هویت. اما توبه قرآنی به الگوی روان‌شناختیِ صرف فروکاسته نمی‌شود؛ چه بر اساس تفسیر المیزان، «توبه الهی» بر «توبه بنده» مقدم است و تحول در بستری رابطه‌ای شکل می‌گیرد که عاملیت انسان و پذیرش الهی را هم‌زمان شامل می‌شود. بر این اساس، پژوهش مدل «بازسازی رابطه‌ای روایت خویشتن» را پیشنهاد می‌کند: فرایندی سه‌سطحی مشتمل بر بازسازی معنای خود، بازسازی رابطه با خداوند و بازسازی مسیر آینده. این چارچوب می‌تواند مبنایی نظری برای توسعه روانشناسی اسلامی و طراحی پژوهش‌های تجربیِ آتی درباره مداخلات معنویت‌محور فراهم کند. |
| کلیدواژه ها |
| توبه، روانشناسی اسلامی، هویت روایی، توالی بازیابی، مک‌آدامز، المیزان |
| وضعیت: پذیرفته شده |
