| همدم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی و سلامت روان نوجوانان: مرور نظام‌مند شواهد مربوط به تنهایی، دلبستگی عاطفی و وابستگی روان‌شناختی با تأکید بر دلالت‌های قرآنی و روانشناسی اسلامی |
| کد مقاله : 1471-QURANPSY |
| نویسندگان |
|
فاطمه سادات جاودانی ادهمی * گروه علوم تربیتی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران |
| چکیده مقاله |
| همدم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی با شبیه‌سازی گفت‌وگوی همدلانه، یادسپاری ترجیحات و حضور همیشگی، می‌توانند برای نوجوان هم منبع حمایت ادراک‌شده و هم زمینه‌ساز جانشینی رابطه انسانی باشند. هدف پژوهش حاضر، جمع‌بندی نظام‌مند شواهد سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰ اوت ۲۰۲۶ درباره ارتباط این ابزارها با تنهایی، دلبستگی عاطفی و وابستگی یا اتکای افراطی نوجوانان و تفسیر دلالت‌های آن در چارچوب قرآن و روانشناسی اسلامی بود. جست‌وجو در پاب‌مد، آرکایو، منابع فارسی، گزارش‌های رسمی و زنجیره استنادی انجام شد. از ۱۴۵ رکورد شناسایی‌شده، پس از حذف ۶ تکرار، غربالگری ۱۳۹ رکورد و ارزیابی متن کامل ۲۶ گزارش، ۹ مطالعه/گزارش وارد سنتز روایتی شد. کیفیت مطالعات تجربی با ابزار MMAT و گزارش‌های خاکستری با AACODS بررسی شد. یافته‌ها نشان داد نوجوانان تنهاتر یا برخوردار از حمایت اجتماعی کمتر، بیشتر به کاربرد اجتماعی–حمایتی چت‌بات گرایش دارند؛ بااین‌حال شواهد طولی برای کاهش یا افزایش پایدار تنهایی وجود ندارد. سبک گفت‌وگوی رابطه‌محور، انسان‌انگاری، اعتماد و احساس نزدیکی را تقویت می‌کند و برای نوجوانان دارای استرس یا کیفیت پایین‌تر روابط آفلاین جذاب‌تر است. روایت‌های خودگزارش‌شده نیز الگوهایی مانند برجستگی ذهنی، تحمل، کناره‌گیری، تعارض و بازگشت را توصیف کرده‌اند، اما برای اطلاق تشخیص «اعتیاد» کافی نیستند. در خوانش قرآنی–اسلامی، فناوری می‌تواند وسیله‌ای محدود برای تسهیل حمایت باشد، نه جایگزین رابطه متقابل انسانی، مسئولیت اخلاقی، ذکر، خانواده و مراقبت حرفه‌ای. نتیجه اصلی، ضرورت طراحی سن‌متناسب، شفافیت غیرانسان‌بودن سامانه، حفاظت از حریم خصوصی، تقویت پیوندهای واقعی و پایش پژوهشی بومی در ایران است. |
| کلیدواژه ها |
| همدم هوش مصنوعی، نوجوان، تنهایی، دلبستگی عاطفی، وابستگی روان‌شناختی |
| وضعیت: پذیرفته شده |
