روان‌شناسی اسلامی و مسئولیت‌های اجتماعی: ارائه چارچوبی مفهومی بر پایه آموزه‌های قرآن کریم
کد مقاله : 1484-QURANPSY (R1)
نویسندگان
فاطمه شالباف *
هیئت علمی
چکیده مقاله
افزایش مسائل روانی، گسترش فردگرایی و کاهش احساس مسئولیت اجتماعی، از چالش‌های مهم جوامع معاصر به شمار می‌روند. در حالی که بسیاری از رویکردهای رایج روان‌شناسی بر بهزیستی و رشد فردی تمرکز دارند، آموزه‌های اسلامی و قرآنی، سلامت روان را در پیوندی ناگسستنی با مسئولیت‌پذیری اجتماعی، عدالت، همدلی، تعاون و تعهد نسبت به دیگران تبیین می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نسبت میان روان‌شناسی اسلامی و مسئولیت‌های اجتماعی و ارائه چارچوبی مفهومی برای تفسیر این رابطه، با روش تحلیل مفهومی و مطالعه اسنادی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در روان‌شناسی اسلامی، انسانِ برخوردار از سلامت روان، صرفاً فردی سازگار با خود نیست، بلکه در قبال خانواده، جامعه و محیط پیرامون خویش نیز مسئولیت‌پذیر است. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی پژوهش بر چهار مؤلفه «خودآگاهی توحیدی»، «خودتنظیمی اخلاقی»، «همدلی و مسئولیت اجتماعی» و «کنش اجتماعی مبتنی بر ارزش‌های قرآنی» استوار است و ارتباط میان سلامت روان فردی و سرمایه اجتماعی را تبیین می‌کند. نوآوری پژوهش در ارائه الگویی مفهومی است که مسئولیت اجتماعی را نه پیامدی فرعی، بلکه یکی از مؤلفه‌های بنیادین سلامت روان در روان‌شناسی اسلامی معرفی می‌کند. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای توسعه پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، طراحی مداخلات روان‌شناختی و تدوین برنامه‌های آموزشی و مشاوره‌ای مبتنی بر آموزه‌های قرآن کریم باشد. تجربه وفاق ملی در دوران جنگ اخیر ایران، نمونه بارزی از این ضرورت است.
کلیدواژه ها
روان‌شناسی اسلامی، مسئولیت اجتماعی، سلامت روان، قرآن کریم، الگوی مفهومی
وضعیت: پذیرفته شده