| مدل ارتقای تاب‌آوری اجتماعی مبتنی بر آموزه‌های قرآنی توکل و تکافل در مواجهه با بحران‌ها و تنش‌های جمعی |
| کد مقاله : 1508-QURANPSY (R1) |
| نویسندگان |
|
معصومه شمسی * کارشناسی ارشد روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشگاه شیراز، آموزگار مدرسه ابتدایی شهید الله دادی، سیرجان، ایران. |
| چکیده مقاله |
| بحران‌ها و تنش‌های نوپدید معاصر نظیر شوک‌های اقتصادی، بلایای طبیعی و همه‌گیری‌ها، با ایجاد ترومای جمعی و فرسایش سرمایه اجتماعی، پایداری جوامع را با چالش‌های جدی مواجه ساخته‌اند. رویکردهای کلاسیک و امدادی سکولار به دلیل ابتنا بر نگاه تقلیل‌گرایانه و تمرکز انحصاری بر جبران خسارت‌های فیزیکی و مالی، در ساماندهی لایه‌های اگزیستانسیال و روانی رنج‌های جمعی ناتوان بوده و به فرسودگی روانی بازماندگان و ظهور رفتارهای تنازع بقا منجر می‌شوند. پژوهش حاضر با هدف رفع این نارسایی و تدوین مدلی بومی و کارآمد، با روش تحلیل اسنادی کیفی و سنتز مفهومی چندبعدی، به بازخوانی آموزه‌های وحیانی قرآن کریم پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تاب‌آوری قرآنی حاصل پیوند ارگانیک دو بعد هم‌افزا شامل بُعد عمودی یا شناختی-معنوی (توکل، سنت ابتلاء و شرح صدر) به مثابه لنگرگاه آرامش و معنابخشی به رنج، و بُعد افقی یا اجتماعی-رفتاری (تکافل، مواسات و انفاق) به منزله شبکه امن حمایت بین‌فردی است. تلاقی این دو بعد در قالب یک ماتریس مفهومی سه‌سطحی (فردی، بین‌فردی و ساختاری)، سازه‌ای نوین تحت عنوان «حباب امنیت روانی-اجتماعی» را پدید می‌آورد که از تحقیر انسان نیازمند جلوگیری نموده و از طریق فعال‌سازی خودجوش سرمایه اجتماعی و احیای حس عاملیت، ترومای ناشی از سوانح را مهار می‌سازد. در نهایت، با ابتنا بر این مدل، یک بسته اقدام سریع چندبخشی مشتمل بر راهبردهای عملیاتی و هماهنگ برای ستادهای مدیریت بحران، هلال احمر، رسانه‌ها و نهادهای مذهبی تدوین گردید تا با گسترش چتر تکافل محله‌محور، تاب‌آوری جوامع اسلامی در برابر تنش‌های سهمگین ارتقا یابد. |
| کلیدواژه ها |
| تاب‌آوری اجتماعی، توکل قرآنی، تکافل اجتماعی، مدیریت بحران، حباب امنیت روانی-اجتماعی. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
