| «تبیین ریشه‌های اضطراب فراگیر در قرآن؛ تمرکز بر نقش نقص توجه پایدار و بدتنظیمی هیجانی در شبکه ذکر» |
| کد مقاله : 1527-QURANPSY |
| نویسندگان |
|
سارا صنعت نگار *1، هادی بهرامی احسان2، احمدرضا اخوت3، مسعود جان بزرگی4 1کارمند رسمی آموزش و پرورش 2هیات علمی گروه روانشناسی دانشگاه تهران 3عضو علمی مدرسه قرآن و اهل بیت (ع) 4هیأت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه |
| چکیده مقاله |
| هدف: اختلال اضطراب فراگیر یکی از شایع‌ترین اختلالات روان‌شناختی است که عمدتاً بر اساس سازوکارهای زیستی و شناختی تبیین می‌شود؛ با این حال، تبیین ریشه‌های وجودی و معرفت‌شناختی آن نیازمند واکاوی در متون وحیانی است. روش: پژوهش کیفی حاضر با هدف کشف و تبیین ریشه‌های اضطراب فراگیر در پرتو آموزه‌های قرآن کریم، با تمرکز بر تحلیل ساختاری و معناشناختی سوره‌های مکی (به‌ویژه یونس، انعام و زمر) به شیوه تدبر کلمه ای و تدبر سوره ای انجام شد. نتایج: یافته‌ها نشان داد که نشانگان اضطراب در قرآن در قالب یک چرخه فرآیندی سه‌مرحله‌ای شامل «نقص در کنترل و پایداری توجه بر مقصد غایی (گسست از ذکر) ← بدتنظیمی هیجانی وابسته به بافت (نوسان نامتعادل خوف و رجاء) ←رفتارهای ناسازگارانه، تحریف‌های اسنادی و تنش در تعاملات بین‌فردی» صورتبندی می‌شود. همچنین تحلیل داده‌ها نشان داد چهار الگوی «کامجو-فقدان‌گریز»، «انعطاف‌ناپذیر»، «آسیب‌گریز» و «مقایسه‌گر»، بر یک پیوستار طیفی واحد برازش دارند و طیف کاملی از آسیب‌های درون‌روانی تا تجلیات بین‌فردی را پوشش می‌دهند. انطباق نتایج با نظریه‌های معاصر نشان‌دهنده همسویی سازوکارها با نظریه کنترل توجه، مدل فراشناختی و بدتنظیمی هیجان است؛ با این تمایز بنیادین که مدل قرآنی به‌جای بهوشیاری خنثی، بر «هشیاری غایت‌مدار و معنابخش» تأکید می‌ورزد و اضطراب را محصول انقطاع از مقصد وجودی می‌داند. در نتیجه، مداخلات درمانی مؤثر نیازمند فرارفتن از مهار نشانه‌های سطحی و متمرکز بر احیای شبکه پایداری توجه بر مقصد غایی (ذکر) است. |
| کلیدواژه ها |
| اضطراب فراگیر، تدبر در قرآن کریم، کنترل توجه، ذکر، بدتنظیمی هیجان. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
