| گفتمان مقاومت در قرآن و نسبت آن با خودآگاهی اجتماعی |
| کد مقاله : 1543-QURANPSY |
| نویسندگان |
|
سمیه سلمانیان * استادیار گروه الهیات دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران |
| چکیده مقاله |
| مقاومت از مفاهیم مهم در قرآن کریم است که بر ایمان، توکل و سنت‌های الهی استوار بوده و در سطوح فردی و اجتماعی تجلی می‌یابد. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین نسبت گفتمان مقاومت در قرآن کریم با خودآگاهی اجتماعی در جوامع اسلامی است؛ خودآگاهی‌ای که فراتر از آگاهی فردی، به شکل‌گیری همبستگی اجتماعی و کنش مسئولانه در برابر سلطه و ظلم منجر می‌شود. بازخوانی آموزه‌های قرآنی نشان می‌دهد که مقاومت در قرآن، با ترسیم الگوهای پایداری پیامبران و مؤمنان در برابر ظلم، نقشی هویت‌ساز و آگاهی‌بخش دارد و آگاهی‌های فردی را به کنش جمعی هدفمند تبدیل می‌کند. در این چارچوب، مقاومت به‌عنوان تجلی خودآگاهی اجتماعی امت اسلامی و مبتنی بر رسالت تاریخی و مسئولیت دینی آن قابل تبیین است. پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوای کیفی و با بهره‌گیری از آیات قرآن و منابع تفسیری، سازوکارها و ابعاد مقاومت و نسبت آن با خودآگاهی اجتماعی را بررسی کرده است. در این راستا، مؤلفه‌هایی چون جهاد، استقامت، ایثار، توکل و نصرت الهی تحلیل شده و سنت تدافع و وعده نصرت الهی به‌عنوان بنیان‌های شکل‌گیری همبستگی اجتماعی و سرمایه اجتماعی تبیین گردیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مقاومت در قرآن مفهومی جامع و پویا است که در نسبت با خودآگاهی اجتماعی، به سازوکاری عدالت‌محور و همبستگی‌آفرین تبدیل می‌شود و مؤمنان را از انفعال به کنشگری آگاهانه در عرصه اجتماعی و تاریخی سوق می‌دهد. |
| کلیدواژه ها |
| قرآن کریم، مقاومت، خودآگاهی اجتماعی، سرمایه اجتماعی، کنش جمعی، سنت تدافع، نصرت الهی. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
