| الگوی فرایندی تعامل والد–فرزند در قرآن کریم و روایات امامیه: تحلیل محتوای جهت‌دار بر پایه نظریه‌های روانشناسی رشد |
| کد مقاله : 1556-QURANPSY |
| نویسندگان |
|
سیدمحمدعلی آقایی * طلبه سطح 4 حوزه علمیه، کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی، قم، ایران. |
| چکیده مقاله |
| این پژوهش با هدف تبیین نظام معرفتی اسلام درباره خانواده به‌مثابه بستری پویا برای رشد تحولی روابط والد–فرزند انجام شده است. با به‌کارگیری روش تحلیل محتوای جهت‌دار و واکاوی ۱۸ آیه هسته ای از قرآن کریم و بیش از ۱۵ روایت از منابع حدیثی امامیه، بدنه مفهومی تحقیق در قالب ۱۶ محور قرآنی و ۲۵ محور روایی-تفسیری بسط یافته و به سازه‌های روان‌شناختی قابل‌مقایسه تبدیل شده است. دستاورد این فرایند، صورت‌بندی الگویی جامع و چهارمرحله‌ای از تحول نقش‌های متقابل والد–فرزند است: کودکی اول (تولد تا ۷ سال)، کودکی دوم (۷ تا ۱۴ سال)، نوجوانی (۱۴ تا ۲۱ سال) و جوانی (پس از ۲۱ سالگی). بر اساس این الگو، نقش فرزند از «سیادت و بازی» به «اطاعت»، سپس «وزارت مشروط» و در نهایت «تکالیف بالغانه متقابل» نظیر احسان، احترام، شکر و انفاق گذار می‌کند. در مقابل، نقش والدین نیز از «تأمین و پرورش» به «تربیت ساختارمند» و در نهایت «محبت و دعا» تغییر می‌یابد. همگرایی این مدل با شش نظریه برجسته روانشناسی رشد و جامعه‌شناسی خانواده (اریکسون، بالبی-اینزورث، باومریند، گروتوانت-کوپر، بوئن، و بنگستون-رابرتز) مورد تحلیل قرار گرفته است. نوآوری اصلی این مطالعه در تلفیق هم‌زمان سه ضلع خانواده (پدر، مادر، فرزند) در طول مسیر رشد، صورت‌بندی صریح نسبت میان محتوای روایی و بنیان‌های قرآنی، و بازخوانی نقادانه نظریه‌های روان‌شناختی از منظر فرافرهنگی نهفته است. یافته‌های این پژوهش به‌مثابه بازسازی مفهومی متن، چارچوبی نظری برای روانشناسی بومی خانواده فراهم می‌سازد. |
| کلیدواژه ها |
| الگوی تعامل والد–فرزند، خانواده در قرآن و روایات، تفسیر موضوعی قرآن، تحلیل محتوای جهت‌دار، روانشناسی رشد، نظریه دلبستگی، تمایزیافتگی خود، همبستگی بین‌نسلی |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
