| مرور دامنه‌ای تلاش‌های مدل‌سازی روان‌شناختی تحول معنوی انسان مبتنی بر منابع اسلامی |
| کد مقاله : 1570-QURANPSY (R1) |
| نویسندگان |
|
محمد رضائی * دانشجوی دانشگاه شاهد |
| چکیده مقاله |
| هدف این پژوهش ترسیم و تحلیل مطالعات مدل‌سازی تحول معنوی انسان بر پایه منابع اسلامی در بافت روان‌شناختی بود. این مرور دامنه‌ای با جست‌وجوی عمدتاً عنوان‌محور در گوگل اسکالر، گنج ایرانداک و نورمگز و با واژگان فارسی و انگلیسی مرتبط انجام شد. از ۱۹۱ رکورد، ۷۶ مورد برای بررسی بیشتر حفظ شد؛ متن کامل دو مورد در دسترس نبود و از ۷۴ متن ارزیابی‌شده، ۱۲ مطالعه وارد مرور شد. داده‌ها به‌صورت توصیفی و بر پایه مبانی اسلامی، عمق و صورت‌بندی روان‌شناختی مدل‌ها، شیوه شکل‌گیری و اعتبارسنجی آنها تحلیل شدند. اندونزی با چهار مطالعه بیشترین سهم را داشت و مطالعه‌ای از ایران وارد مرور نشد. در مبانی مطالعات، آرای غزالی برجسته‌تر بود و از اندیشه‌های محمد اقبال، مولوی و ابن‌عربی نیز استفاده شد. مدل‌ها مؤلفه‌ها، مراحل و جهت کلی تحول را روشن‌تر از فرایند گذار و سازوکار تغییر توضیح می‌دادند؛ تبیین این فرایند در هشت مطالعه محدود یا ناکافی بود. هیچ مطالعه‌ای اعتبارسنجی مستقل بیرونی مدل نهایی خود را گزارش نکرد. پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده، به‌ویژه در ایران، ظرفیت آثار روح‌الله خمینی، علی صفایی حائری، علامه طباطبایی و دیگر اندیشمندان اسلامی را برای مدل‌سازی تحول معنوی به‌صورت نظام‌مند بررسی کنند، سازوکار تغییر را با دقت و عمق روان‌شناختی بیشتری تبیین کنند، مسیر ساخت مدل را شفاف گزارش دهند و مدل‌ها را در مطالعات مستقل اعتبارسنجی کنند. این مسیر می‌تواند دانش رشد معنوی و تربیت را توسعه دهد و مبنای نظری روانشناسی اسلامی و درمان‌های معنویت‌محور را تقویت کند. |
| کلیدواژه ها |
| تحول معنوی، روانشناسی اسلامی، مدل‌سازی روان‌شناختی، مرور دامنه‌ای، منابع اسلامی |
| وضعیت: پذیرفته شده |
